10 билет

Бастауыш пен баяндауыштың кай сәз табынан болға-нына карай жөне интонация арқылы байланысуына карай мына жағдайларда бастауыштан кейін сызықша койылады:

1.Бастауышта, баяндауыш та атау түлғалы зат есім болса, араларына сызыкша қойылады. Астыц — біздің байлыгымъіз. ("Тербеледі тың дала”.) Кудіреіюв Айтым — ага июпан. Ерлікбргінгі өмір талабы. ("Дала дауыл-паздары”.)

2. Бастауыш сілтеу есімдігінен немесе жіктеу есім-дігінің III жагынан болып, баяндауыш зат есімнен болса, бастауыштан кейін сызыкша қойылады. Брлулкен қуаныіи. (А.Лек.) Ол — қазір звено бастыгы. ("Тербеледі тың дала”.)

3. Бастауыш заттанған сын есімнен, сан есімнен және есімшеден болып, баяндауьпн зат есімнен болса, бастауьпн-тан кейін сызыкша койылады. Қыздардың улкеніМайра, кішісі—Сайра. (Б.Сокд.) Үш—тақ сан. Үзын белдің бойында биік таудай мунартқан — Қараганды. (Ғ.Мұст.)

4. Бастауыш түйық етістіктен (дара я күрделі) болып, баяндауыш зат есімнен болса немесе керісінше, бастауыш зат есім, баяндауыш түйык етістіктен болса, араларына сызыкша койылады. Менің умтылган тілегім — қалайда пайдалы адам болып шыгу. (Ы.А.) Қой багу — қиын кәсіп. ("Дала дауылпаздары”.)

5. Бастауыш та, баяндауыш та сан есім болса, ара-ларына сызыкдіа койылады: Бес жерде бес — жиырма бес.

6. Сілтеу есімдігі мен жіктеу есімдігінің III жағынан болган бастауышты, сондай-ақ зат есім, сын есім, есім-шеден болган бастауыштарды көршілес түрган зат есім-нен болған сөйлем мүшесінің анықтауышы деп шатас-тырмас үшін бастауыштан кейін сызыкша койылады: Брл — жазушының байқагыштыгын көрсетеді. ("Қазак өдебиеті” газетінен.) Жақсы — ісімен жақсы. Көрмес — трйені де көрмес.

7. Сан есімнен болган бастауышты күрделі сан есімнен болған мүшеден ажырату үшін соңынан сызыкша қойы-лады. Жузжиырма беске бөлінеді. Жрз жиырмабеске бөлінеді.

2 билет

Мезгіл бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем - бағыныңқы сөйлем басыңқы сөйлемдегі ойдың болу мезгілін білдіретін құрмаластың түрін мезгілін білдіретін құрмаластың түрі. Сұрақтары: Қашан? Қашаннан бері? Қашанға шейін ? Мезгіл бағыныңқылы сөйлемнің баяндауыштары мынадай тұлғалардан жасалады. а) Жатыс септік тұлғаласындағы есімшіден болады. Екеуі ымырт үйіріле үйден шыққанда, қонақтардың соңы әлі тараған жоқты. ә) Есімше тұқлғалы етістік пен кезде , күнле , шаңта, уақытта деген мезгіл мәнді сөздердің тіркесінен болады: Күн ұясына төліп келген кезде, Аманкелдіге тағы он шақты адам кездеседі. б) Барыс және шығыс септік тұлғаысндағы есімше мен шейін, дейін , кейін , соң,бері, бұрын шылаулардың тіркесінен болады. Сейіттің әке-шешес, даланың бір айналсаң қырғыны одадан өлгеннен кейін, Игілік – қалған мал-мүлкін жинап алғысы кеп жетім баланы өз қасына алдырған. в) –Ша,-ше тұлғалы есімшіден болады. Зейнептен апасын сұрағанша, отырған жерін өзім таптым. г) Көсемшенің – ғалы,-гелі,-қалы,-келі тұлғасынан болады:Шынында да, Барластар келгелі,Құланбай бұл үйіне кеп қалған емес. д) Етістіктің шартты райынан да болады: Мен кетсем де, ол үйге кіреді. е) ысымен (-ісімен) қосымшалы етістікпен болады. Бүгін қара жел басталысымен, қиыршықтап қар да түсе бастады.

Комментарии 1

  • Hey there are using WordPress for your site platform?
    I’m new to the blog world but I’m trying to get started
    and set up my own. Do you need any coding expertise to make your own blog?
    Any help would be greatly appreciated!

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *