10 билет

Бастауыш пен баяндауыштың кай сәз табынан болға-нына карай жөне интонация арқылы байланысуына карай мына жағдайларда бастауыштан кейін сызықша койылады:

1.Бастауышта, баяндауыш та атау түлғалы зат есім болса, араларына сызыкша қойылады. Астыц — біздің байлыгымъіз. ("Тербеледі тың дала”.) Кудіреіюв Айтым — ага июпан. Ерлікбргінгі өмір талабы. ("Дала дауыл-паздары”.)

2. Бастауыш сілтеу есімдігінен немесе жіктеу есім-дігінің III жагынан болып, баяндауыш зат есімнен болса, бастауыштан кейін сызыкша қойылады. Брлулкен қуаныіи. (А.Лек.) Ол — қазір звено бастыгы. ("Тербеледі тың дала”.)

3. Бастауыш заттанған сын есімнен, сан есімнен және есімшеден болып, баяндауьпн зат есімнен болса, бастауьпн-тан кейін сызыкша койылады. Қыздардың улкеніМайра, кішісі—Сайра. (Б.Сокд.) Үш—тақ сан. Үзын белдің бойында биік таудай мунартқан — Қараганды. (Ғ.Мұст.)

4. Бастауыш түйық етістіктен (дара я күрделі) болып, баяндауыш зат есімнен болса немесе керісінше, бастауыш зат есім, баяндауыш түйык етістіктен болса, араларына сызыкша койылады. Менің умтылган тілегім — қалайда пайдалы адам болып шыгу. (Ы.А.) Қой багу — қиын кәсіп. ("Дала дауылпаздары”.)

5. Бастауыш та, баяндауыш та сан есім болса, ара-ларына сызыкдіа койылады: Бес жерде бес — жиырма бес.

6. Сілтеу есімдігі мен жіктеу есімдігінің III жағынан болган бастауышты, сондай-ақ зат есім, сын есім, есім-шеден болган бастауыштарды көршілес түрган зат есім-нен болған сөйлем мүшесінің анықтауышы деп шатас-тырмас үшін бастауыштан кейін сызыкша койылады: Брл — жазушының байқагыштыгын көрсетеді. ("Қазак өдебиеті” газетінен.) Жақсы — ісімен жақсы. Көрмес — трйені де көрмес.

7. Сан есімнен болган бастауышты күрделі сан есімнен болған мүшеден ажырату үшін соңынан сызыкша қойы-лады. Жузжиырма беске бөлінеді. Жрз жиырмабеске бөлінеді.

2 билет

Мезгіл бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем - бағыныңқы сөйлем басыңқы сөйлемдегі ойдың болу мезгілін білдіретін құрмаластың түрін мезгілін білдіретін құрмаластың түрі. Сұрақтары: Қашан? Қашаннан бері? Қашанға шейін ? Мезгіл бағыныңқылы сөйлемнің баяндауыштары мынадай тұлғалардан жасалады. а) Жатыс септік тұлғаласындағы есімшіден болады. Екеуі ымырт үйіріле үйден шыққанда, қонақтардың соңы әлі тараған жоқты. ә) Есімше тұқлғалы етістік пен кезде , күнле , шаңта, уақытта деген мезгіл мәнді сөздердің тіркесінен болады: Күн ұясына төліп келген кезде, Аманкелдіге тағы он шақты адам кездеседі. б) Барыс және шығыс септік тұлғаысндағы есімше мен шейін, дейін , кейін , соң,бері, бұрын шылаулардың тіркесінен болады. Сейіттің әке-шешес, даланың бір айналсаң қырғыны одадан өлгеннен кейін, Игілік – қалған мал-мүлкін жинап алғысы кеп жетім баланы өз қасына алдырған. в) –Ша,-ше тұлғалы есімшіден болады. Зейнептен апасын сұрағанша, отырған жерін өзім таптым. г) Көсемшенің – ғалы,-гелі,-қалы,-келі тұлғасынан болады:Шынында да, Барластар келгелі,Құланбай бұл үйіне кеп қалған емес. д) Етістіктің шартты райынан да болады: Мен кетсем де, ол үйге кіреді. е) ысымен (-ісімен) қосымшалы етістікпен болады. Бүгін қара жел басталысымен, қиыршықтап қар да түсе бастады.


Внимание, только СЕГОДНЯ!